Een vraag uit de praktijk: hoe herken je een hoogbegaafde leerling?
Deze vraag kwam onlangs naar voren tijdens een van onze schooltrainingen. Een begrijpelijke vraag, maar het antwoord is minder eenvoudig dan een lijstje kenmerken. Hoe herken je cognitief potentieel dat nog niet tot uiting komt?
We denken bij hoogbegaafdheid vaak aan leerlingen die snel leren, veel weten, goede cijfers halen of complexe vragen stellen. Niet iedere hoogbegaafde leerling laat dit gedrag zien en geen van deze kenmerken is op zichzelf voldoende om hoogbegaafdheid vast te stellen.
Wat zegt onderzoek?
Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat cognitief potentieel en zichtbare prestaties niet hetzelfde zijn. Of talent tot ontwikkeling komt, hangt mede af van de leeromgeving, de geboden uitdaging en de beschikbare ondersteuning (Subotnik et al., 2011). Bovendien worden leerlingen uit bepaalde groepen minder vaak herkend, bijvoorbeeld wanneer taalvaardigheid, sociaaleconomische achtergrond of bijkomende ondersteuningsbehoeften het zicht op hun cognitieve mogelijkheden beïnvloeden (Peters et al., 2019).
Wat betekent dit voor de onderwijspraktijk?
- Kijk naar het leerproces, niet alleen naar cijfers. Hoe pakt een leerling nieuwe, complexe opdrachten aan?
- Bied voldoende uitdaging. Wat laat een leerling zien wanneer de opdracht daadwerkelijk een beroep doet op zijn of haar denkvermogen?
- Verzamel informatie vanuit verschillende perspectieven: observaties, gesprekken, werk van leerlingen en waar passend gevalideerde onderzoeksinstrumenten.
- Blijf alert op leerlingen die minder opvallen, onderpresteren of bij wie taalvaardigheid en cognitief potentieel uiteenlopen.
Een belangrijk uitgangspunt is dat signalering geen eenmalig afvinkmoment is, maar een zorgvuldig proces waarin verschillende informatiebronnen worden samengebracht.
Binnen ons Erasmus+-project Equity in Gifted Education onderzoeken we hoe we cognitief talent kansrijker kunnen signaleren, juist ook bij leerlingen die minder snel worden herkend.
Een vraag voor jou: welke leerling heeft jou ooit verrast toen je meer uitdaging bood?
Bronnen
Subotnik, Olszewski-Kubilius & Worrell (2011). Rethinking Giftedness and Gifted Education. https://doi.org/10.1177/1529100611418056
Subotnik, Olszewski-Kubilius & Worrell (2011). Rethinking Giftedness and Gifted Education. https://doi.org/10.1177/1529100611418056
Peters, Gentry, Whiting & McBee (2019). Who Gets Served in Gifted Education? https://doi.org/10.1177/0016986219833738
National Association for Gifted Children – Identification: https://www.nagc.org/identification
